كاه است . گياهان معدودى كه به كار تعليف مىآيد و كاشته مىشود و بعضى از آنها سبز و تازه و برخى ديگر به صورت خشك به حيوان داده مىشود عبارت است از : شبدر كه فقط در مناطق سردسير كوهستانى مىرويد ؛ نوعى ديگر از آنكه به هفت چين شهرت دارد ( يعنى هفت‌بار در صورت آبيارى خوب مىتوان از آن محصول برداشت ) ، يونجه ، اسپرس ، قره‌قوروت « 14 » كه گوسفند برگهاى آن را به رغبت مىخورد و در فصل زمستان هم اگر خيلى سخت نباشد دوام مىآورد ؛ جو ترش كه در ابتدا مسهل است اما بعد حيوان را فربه مىكند و به همين دليل است كه دربارهء آن مىگويند : « شكم وا مىكند » ، براى تهيهء بذر آن چنان كه به من گفته‌اند دانه‌هاى جو را كه با مدفوع حيوان خارج شده است جدا و مصرف مىكنند . برگها و جوانه‌هاى خشك گياهان تيرهء چترى براى گوسفند علوفهء زمستانى خوبى است . بخصوص آنچه از طرف مردم كما خوانده مىشود اگر به صورت تازه خورده شود اسب را سرحال و بوجد مىآورد . در ناحيهء بين اصفهان و يزدخواست گوسفندان در بهار اشق « 15 » و بين تخت جمشيد و پازارگاد حتى انقوزهء هراتى مىخورند كه در نتيجه كره و پنير آنها فوق‌العاده بدطعم مىشود . از پرندگان فقط اقسام مرغ را پرورش مىدهند . چون به اين مرغ و خروسها غذاى مخصوص داده نمىشود و آنها ناگزير از بين آشغال كوچه و صحرا تغذيه مىكنند گوشتشان چندان مزه‌اى ندارد . از بوقلمون ، كه يسوعيها حدود دويست سال پيش آن را به اصفهان آورده بودند ، مدتها خبرى و اثرى نبود تا اينكه باز در همين اواخر آن را وارد مملكت كرده‌اند و به همين دليل بسيار نادر است . غاز و مرغابى را به مقدار زياد به صورت وحشى صيد مىكنند ولى اينها را در ايران پرورش نمىدهند به دليل اينكه ايرانيها گوشتشان را دوست ندارند . كبوتر را فقط در شهرها براى تفريح نگاه مىدارند ؛ « كفترباز » هاى مشتاقى هستند كه تمام روز را بر بالاى بام خانه‌ها بسر مىبرند و كارشان اغوا و جلب و گرفتن كبوترهاى ديگران است . اينكه كبوترهاى وحشى را به خاطر فضلهء آنها جلب مىكنند مطلبى است كه من قبلا ذكر كرده‌ام . انواع و اقسام گياهان و محصولات كشاورزى در ايران به عمل مىآيد . در ذيل مهمترين انواع آنها را ذكر مىكنيم : غله تقريبا در تمام نواحى مملكت بدست مىآيد ؛ ولى خصوصا ولايات آذربايجان ، خمسه ، همدان و كرمانشاه را به عنوان ولايات غله‌خيز مىتوان يادآور شد . گندم كه تقريبا منحصرا آرد نان از آن تهيه مىشود به عنوان محصول تابستانى و زمستانى كشت مىشود . در سالهاى پرحاصل مقدار هنگفتى

--> ( 14 ) . در اصل به همين صورت است ولى چون گياهى به اين نام شناخته نيست احتمال دارد مؤلف آن را سهوا به جاى قره‌قاط به كار برده باشد . - م . ( 15 ) . Dorema gummi ammoniacum